Jak rozpoznać, że problem dotyczy słuchu, a nie koncentracji?

To częsty problem, szczególnie u osób starszych. Rodzina mówi: „nie słuchasz”, „ciągle się wyłączasz”, „nie możesz się skupić”, a w rzeczywistości przyczyną może być pogarszający się słuch. Z drugiej strony zdarzają się sytuacje, w których słuch jest prawidłowy, a trudności wynikają z problemów z koncentracją, pamięcią lub przetwarzaniem informacji. Jak odróżnić te dwa zjawiska? Warto poznać charakterystyczne objawy, ponieważ właściwe rozpoznanie problemu pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Sprawdź również: Ubytek słuchu – co to takiego?
Dowiedz się więcej: Jakie objawy powinny skłonić do wykonania badania słuchu u seniora?

Dlaczego problemy ze słuchem bywają mylone z brakiem koncentracji?

Słyszenie to znacznie więcej niż odbieranie dźwięków. Aby zrozumieć wypowiedź rozmówcy, mózg musi odebrać sygnał dźwiękowy, odpowiednio go przetworzyć i nadać mu znaczenie. Jeżeli na którymkolwiek z tych etapów pojawiają się trudności, osoba może sprawiać wrażenie rozkojarzonej lub nieuważnej.

W codziennym życiu objawy obu problemów bywają bardzo podobne. Osoba z niedosłuchem może nie reagować na polecenia, odpowiadać nie na temat lub sprawiać wrażenie nieobecnej. Otoczenie często interpretuje takie zachowanie jako brak koncentracji, zmęczenie albo zwykłą nieuwagę.

Dodatkowo osoby z pogarszającym się słuchem muszą wkładać znacznie więcej wysiłku w zrozumienie rozmów. Mózg nieustannie próbuje uzupełniać brakujące fragmenty wypowiedzi, co powoduje szybkie zmęczenie i rzeczywiste pogorszenie koncentracji. W efekcie pojawia się błędne koło – problem ze słuchem prowadzi do większego zmęczenia psychicznego, a ono jeszcze bardziej utrudnia skupienie uwagi.

Szczególnie często dotyczy to osób starszych, u których naturalny proces starzenia narządu słuchu rozwija się stopniowo. Zmiany są na tyle powolne, że zarówno pacjent, jak i jego bliscy przez długi czas nie zauważają prawdziwej przyczyny problemów.

Przeczytaj: Niedosłuch przewodzeniowy – przyczyny, objawy i leczenie

Objawy, które częściej wskazują na trudności ze słyszeniem

Choć problemy z koncentracją i niedosłuch mogą dawać podobne objawy, istnieje kilka sygnałów, które wyraźnie sugerują pogorszenie słuchu.

Częste proszenie o powtórzenie

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest regularne proszenie rozmówcy o powtórzenie wypowiedzi. Pojawiają się pytania:
„Słucham?”
„Możesz powtórzyć?”
„Co powiedziałeś?”

Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy rozmowa odbywa się w hałaśliwym otoczeniu.

Problemy z rozumieniem mowy, a nie z jej słyszeniem

Osoba często twierdzi, że słyszy głos rozmówcy, ale nie rozumie poszczególnych słów. Jest to typowe zwłaszcza przy niedosłuchu odbiorczym, kiedy niektóre częstotliwości są odbierane gorzej niż inne.

Trudności podczas rozmów w grupie

W restauracji, podczas rodzinnego obiadu lub spotkania towarzyskiego rozmowy stają się znacznie trudniejsze. Wiele źródeł dźwięku jednocześnie sprawia, że rozróżnienie mowy od hałasu wymaga ogromnego wysiłku.

Wejdź na: Hałas w codziennym życiu – gdzie jesteśmy najbardziej narażeni na uszkodzenie słuchu?

Zwiększanie głośności telewizora

Jeżeli pozostali domownicy zwracają uwagę, że telewizor jest ustawiony zdecydowanie za głośno, może to być jeden z pierwszych sygnałów pogarszającego się słuchu.

Problemy podczas rozmów telefonicznych

Rozmowy przez telefon stają się mniej komfortowe, szczególnie gdy jakość połączenia jest słabsza.

Brak reakcji na dźwięki otoczenia

Osoba może nie słyszeć:
– dzwonka do drzwi,
– telefonu,
– alarmów,
– sygnałów ostrzegawczych,
– osoby wołającej z innego pomieszczenia.

Zmęczenie po rozmowach

Długie spotkania, szkolenia czy rodzinne uroczystości powodują znacznie większe zmęczenie niż wcześniej. Wynika ono z ciągłego wysiłku potrzebnego do rozumienia mowy.

Dowiedz się więcej: Uraz akustyczny – czym jest i jak sobie z nim radzić?

Kiedy problem może dotyczyć uwagi lub przetwarzania informacji?

Nie każda trudność w komunikacji oznacza niedosłuch. Zdarzają się sytuacje, w których słuch jest prawidłowy, natomiast problem dotyczy koncentracji, pamięci lub funkcjonowania mózgu.

Na problemy z uwagą częściej wskazują następujące objawy:
– trudności z wykonywaniem kilku czynności jednocześnie,
– łatwe rozpraszanie się bodźcami wzrokowymi,
– zapominanie o niedawno przekazanych informacjach,
– gubienie wątku rozmowy mimo dobrego słyszenia,
– problemy z organizacją pracy,
– trudności z utrzymaniem skupienia podczas czytania.

U dzieci przyczyną może być również zaburzone przetwarzanie słuchowe (CAPD), w którym narząd słuchu działa prawidłowo, ale mózg ma trudność z analizą odbieranych dźwięków. Takie dzieci słyszą, jednak gorzej rozumieją mowę, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu. Wymaga to odrębnej diagnostyki.

Warto pamiętać, że trudności z koncentracją mogą pojawiać się także w przebiegu przewlekłego stresu, depresji, zaburzeń snu czy chorób neurologicznych. Dlatego sama obserwacja objawów nie zawsze wystarcza do postawienia właściwego rozpoznania.

Przeczytaj: Jak dbać o słuch?

Jak wygląda diagnostyka i od czego zacząć?

Najprostszym krokiem jest wykonanie profesjonalnego badania słuchu. Jest ono całkowicie bezbolesne, nieinwazyjne i pozwala szybko ocenić, czy trudności wynikają z pogorszenia słyszenia.

W gabinecie protetyki słuchu specjalista może przeprowadzić między innymi:
– wywiad dotyczący zgłaszanych problemów,
– ocenę przewodu słuchowego zewnętrznego,
– audiometrię tonalną,
– audiometrię słowną,
– w razie potrzeby dodatkowe badania słuchu.

Na podstawie uzyskanych wyników można określić, czy występuje niedosłuch, jaki jest jego stopień oraz czy wymaga dalszej diagnostyki lekarskiej lub zastosowania aparatów słuchowych.

Jeżeli badanie nie wykaże ubytku słuchu, a trudności nadal występują, specjalista może zalecić konsultację z lekarzem odpowiedniej specjalności, psychologiem lub neurologiem. U dzieci często konieczna jest także ocena logopedyczna lub diagnostyka zaburzeń przetwarzania słuchowego.

Sprawdź również: Problemy ze słuchem – z czego mogą wynikać?

Nie warto zwlekać z wykonaniem badania. Im wcześniej zostanie wykryty niedosłuch, tym większa szansa na utrzymanie dobrej komunikacji, aktywności zawodowej i społecznej oraz uniknięcie przeciążenia mózgu wynikającego z ciągłego wysiłku podczas słuchania.

Problemy ze słuchem i zaburzenia koncentracji mogą dawać bardzo podobne objawy, dlatego łatwo je pomylić. Częste proszenie o powtórzenie, trudności z rozumieniem mowy w hałasie, zwiększanie głośności telewizora czy zmęczenie po rozmowach częściej wskazują jednak na pogarszający się słuch niż na brak uwagi.

Najlepszym sposobem na rozwianie wątpliwości jest wykonanie profesjonalnego badania słuchu. Pozwala ono szybko ocenić stan narządu słuchu i zdecydować, czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub odpowiednie postępowanie. W przypadku prawidłowego wyniku można natomiast poszukać innych przyczyn trudności z koncentracją. Dzięki temu pacjent otrzymuje właściwą pomoc, a problem nie pozostaje nierozpoznany przez kolejne miesiące lub lata.