Próg słyszenia – co to jest i jak się go określa?

Próg słyszenia jest jednym z najważniejszych pojęć związanych z badaniem słuchu. Określa najmniejszy poziom natężenia dźwięku, który dana osoba jest w stanie usłyszeć przy określonej częstotliwości. To właśnie na podstawie pomiaru progów słyszenia można ocenić, czy słuch funkcjonuje prawidłowo, a jeśli występuje niedosłuch – określić jego stopień i charakter. Wynik badania przedstawiany jest najczęściej w postaci audiogramu. Dla osoby, która po raz pierwszy widzi taki wykres, znajdujące się na nim wartości mogą wydawać się trudne do interpretacji. Tymczasem próg słyszenia jest stosunkowo prostym pojęciem. Warto wiedzieć, co oznaczają poszczególne wartości, jak określa się próg podczas badania oraz od czego może zależeć jego poziom.

Sprawdź również: Niedosłuch przewodzeniowy a odbiorczy – jakie są różnice i metody leczenia?
Dowiedz się więcej: Badanie słuchu online vs profesjonalne badanie u protetyka słuchu

Czym jest próg słyszenia?

Próg słyszenia to najcichszy dźwięk, jaki człowiek jest w stanie usłyszeć przy określonej częstotliwości. Innymi słowy, jest to granica między dźwiękiem niesłyszalnym a takim, który badana osoba zaczyna zauważać.

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny próg słyszenia dla wszystkich dźwięków. Człowiek może słyszeć jedne częstotliwości lepiej, a inne nieco gorzej. Dlatego podczas badania słuchu sprawdza się kilka różnych częstotliwości, a uzyskane wyniki zaznacza na audiogramie.

Próg słyszenia wyraża się w decybelach poziomu słyszenia, czyli dB HL. Im niższa wartość progu, tym słabszy dźwięk jest wystarczający, aby został usłyszany. Z kolei wyższa wartość oznacza, że do usłyszenia dźwięku potrzebny jest jego większy poziom natężenia.

Przykładowo osoba z prawidłowym słuchem może usłyszeć określony dźwięk przy bardzo niskim poziomie. Jeśli natomiast potrzebuje znacznie głośniejszego sygnału, aby go zauważyć, może to wskazywać na ubytek słuchu.

Warto przy tym pamiętać, że próg słyszenia nie jest tym samym co maksymalny poziom głośności, jaki człowiek może tolerować. Jest to wartość odnosząca się do najcichszego słyszalnego dźwięku.

Przeczytaj: Jakie objawy powinny skłonić do wykonania badania słuchu u seniora?

Jak określa się próg słyszenia podczas badania?

Próg słyszenia określa się przede wszystkim podczas audiometrii tonalnej. Badanie pozwala sprawdzić, jak ciche dźwięki pacjent jest w stanie usłyszeć na poszczególnych częstotliwościach.

Podczas badania pacjent przebywa w odpowiednio przygotowanym pomieszczeniu lub kabinie audiometrycznej i otrzymuje słuchawki albo inne odpowiednie przetworniki. Do ucha podawane są dźwięki o określonej częstotliwości i poziomie głośności.

Zadaniem pacjenta jest zasygnalizowanie, kiedy usłyszy dźwięk. Może zrobić to poprzez naciśnięcie przycisku, podniesienie ręki lub przekazanie innego ustalonego sygnału.

Osoba wykonująca badanie stopniowo zmienia poziom dźwięku, aby ustalić najniższy poziom, przy którym pacjent prawidłowo rozpoznaje podawany sygnał. W ten sposób wyznaczane są progi słyszenia dla poszczególnych częstotliwości.

Najczęściej bada się częstotliwości znajdujące się w zakresie istotnym dla słyszenia dźwięków mowy, ale audiometria może obejmować szerszy zakres.

Więcej na: Jak przygotować się do badania słuchu?

Przewodnictwo powietrzne i kostne

W zależności od potrzeb podczas badania można wykorzystać przewodnictwo powietrzne oraz przewodnictwo kostne.

Przy przewodnictwie powietrznym dźwięk dociera do ucha przez słuchawki lub odpowiednie przetworniki. Badanie pozwala ocenić funkcjonowanie całej drogi słuchowej – od ucha zewnętrznego, przez ucho środkowe i wewnętrzne, aż po dalsze struktury związane z odbieraniem dźwięku.

Przy przewodnictwie kostnym drgania są przekazywane przez kości czaszki bezpośrednio w kierunku ucha wewnętrznego. Porównanie obu wyników może pomóc w określeniu rodzaju niedosłuchu.

Ma to szczególne znaczenie przy różnicowaniu niedosłuchu przewodzeniowego, odbiorczego i mieszanego.

Sprawdź: Kiedy wynik badania słuchu powinien skłonić do noszenia aparatu?

Audiogram

Wyniki pomiarów są przedstawiane na audiogramie. Na jednej osi znajdują się częstotliwości wyrażone w hercach (Hz), a na drugiej poziom słyszenia wyrażony w dB HL.

Na wykresie zaznaczane są wartości uzyskane podczas badania lewego i prawego ucha. Dzięki temu specjalista może zobaczyć, jak próg słyszenia zmienia się w zależności od częstotliwości.

Audiogram jest więc nie tylko wykresem, ale przede wszystkim graficznym przedstawieniem możliwości słuchowych pacjenta.

Co oznaczają wartości progu słyszenia?

Wartości widoczne na audiogramie pozwalają ocenić, jak cichy dźwięk jest jeszcze słyszalny dla badanego. Im większa wartość dB HL, tym większego poziomu dźwięku potrzebuje pacjent, aby go usłyszeć.

Orientacyjnie przyjmuje się następujące zakresy:
– około 0–20 dB HL – słuch w granicach normy,
– około 21–40 dB HL – niedosłuch lekki,
– około 41–70 dB HL – niedosłuch umiarkowany,
– około 71–90 dB HL – niedosłuch znaczny,
– powyżej 90 dB HL – niedosłuch głęboki.

Podane wartości mają charakter orientacyjny, a dokładna interpretacja wyniku powinna uwzględniać zastosowaną metodę badania, częstotliwości oraz cały obraz kliniczny.

Warto również zaznaczyć, że sam próg słyszenia nie mówi wszystkiego o jakości słyszenia. Dwie osoby z podobnym wynikiem audiometrii tonalnej mogą zupełnie inaczej radzić sobie w codziennych sytuacjach. Jedna może dobrze rozumieć rozmowę w spokojnym pomieszczeniu, a druga mieć znaczne trudności ze zrozumieniem mowy w hałasie.

Dlatego w ocenie słuchu znaczenie mają również inne badania, między innymi audiometria słowna, która pozwala sprawdzić rozumienie mowy.

Czy 0 dB oznacza brak dźwięku?

Nie. Jest to częste nieporozumienie.

W audiometrii wartość 0 dB HL odnosi się do ustalonego poziomu odniesienia dla słyszenia osób z prawidłowym słuchem. Nie oznacza całkowitej ciszy ani braku dźwięku.

Wartość ujemna również nie musi oznaczać problemu. W określonych warunkach osoba może mieć próg słyszenia poniżej poziomu odniesienia. Najważniejsza jest prawidłowa interpretacja całego audiogramu.

Dowiedz się więcej: Badania przesiewowe słuchu – kto powinien z nich korzystać?

Od czego może zależeć próg słyszenia?

Próg słyszenia nie jest wartością stałą przez całe życie. Może zmieniać się zarówno wraz z wiekiem, jak i pod wpływem różnych czynników.

Wiek

Z upływem lat może dochodzić do naturalnych zmian w funkcjonowaniu narządu słuchu. Typowym przykładem jest niedosłuch związany z wiekiem, który często w pierwszej kolejności obejmuje wyższe częstotliwości.

Hałas

Długotrwałe przebywanie w głośnym środowisku może prowadzić do trwałego pogorszenia słuchu. Dotyczy to zarówno osób pracujących w hałasie, jak i tych, które regularnie korzystają z bardzo głośnej muzyki, koncertów czy innych źródeł intensywnego dźwięku.

Sprawdź: Uraz akustyczny – czym jest i jak sobie z nim radzić?

Choroby i infekcje

Na próg słyszenia mogą wpływać między innymi choroby ucha środkowego i wewnętrznego, stany zapalne, urazy oraz niektóre choroby ogólnoustrojowe. W przypadku niedosłuchu przewodzeniowego zmiana progu może być związana na przykład z obecnością woskowiny lub płynu w uchu środkowym.

Leki

Niektóre leki mogą mieć działanie ototoksyczne, czyli potencjalnie wpływać negatywnie na narząd słuchu. Ryzyko zależy między innymi od rodzaju leku, dawki i czasu jego stosowania. Nie należy jednak samodzielnie przerywać leczenia z powodu obaw o słuch. W razie wątpliwości warto porozmawiać z lekarzem.

Hałas chwilowy

Jednorazowy kontakt z bardzo głośnym dźwiękiem, na przykład wybuchem lub innym intensywnym impulsem akustycznym, również może spowodować nagłe pogorszenie słuchu.

Wejdź na: Jak często badać słuch i kto powinien to robić regularnie?

Indywidualne cechy słuchu

Każdy człowiek ma nieco inne możliwości słuchowe. Dlatego wyniki badań należy interpretować indywidualnie, a nie wyłącznie na podstawie jednej liczby.

Próg słyszenia określa najmniejszy poziom dźwięku, jaki dana osoba jest w stanie usłyszeć przy konkretnej częstotliwości. Jego pomiar jest jednym z podstawowych elementów oceny słuchu i najczęściej wykonywany jest podczas audiometrii tonalnej. Wyniki przedstawiane są na audiogramie i pozwalają określić, czy słuch mieści się w granicach normy oraz czy występuje ubytek słuchu.

Na wartość progu słyszenia wpływają między innymi wiek, narażenie na hałas, choroby ucha, przebyte infekcje, urazy oraz niektóre leki. Dlatego pogorszenia słyszenia nie należy ignorować, szczególnie jeśli pojawiło się nagle lub utrzymuje się przez dłuższy czas.

Regularne badania słuchu pozwalają wykryć zmiany na wcześniejszym etapie. Jeżeli wynik wskazuje na niedosłuch, specjalista może określić jego charakter i stopień oraz wskazać dalsze postępowanie. W przypadku trwałego ubytku słuchu jednym z możliwych rozwiązań są odpowiednio dobrane aparaty słuchowe, których ustawienia można dopasować do indywidualnych potrzeb pacjenta.